89 lời kinh ngắn cho người tu tại gia. Mỗi lời ghi tên kinh, người dịch và có link để bạn tự đối chiếu bản đầy đủ. Đọc không cần đăng ký.
Chọn một chủ đề, hoặc tìm theo chữ bạn đang nghĩ tới.
Ý dẫn đầu các pháp, Ý làm chủ, ý tạo; Nếu với ý ô nhiễm, Nói lên hay hành động, Khổ não bước theo sau, Như xe, chân vật kéo.
— Kinh Pháp Cú, kệ 1 — Phẩm Song yếu · bản dịch HT Thích Minh Châu
Lời nói, việc làm hỏng bét chỉ vì lúc đó đang bực.
Mọi việc ta làm đều bắt đầu từ tâm. Nói hay làm khi tâm đang bẩn (giận, tham, ghen) thì khổ theo sau, chắc như bánh xe lăn theo chân con vật kéo xe.
Ý dẫn đầu các pháp, Ý làm chủ, ý tạo; Nếu với ý thanh tịnh, Nói lên hay hành động, An lạc bước theo sau, Như bóng, không rời hình.
— Kinh Pháp Cú, kệ 2 — Phẩm Song yếu · bản dịch HT Thích Minh Châu
Muốn bình an mà không biết bắt đầu từ đâu.
Khi nói và làm với tâm trong sạch, an vui đi theo mình như cái bóng không rời hình. Bình an không đến từ bên ngoài mà từ tâm lúc mình hành động.
Tâm hoảng hốt giao động, Khó hộ trì, khó nhiếp, Người trí làm tâm thẳng, Như thợ tên, làm tên.
— Kinh Pháp Cú, kệ 33 — Phẩm Tâm · bản dịch HT Thích Minh Châu
Tâm cứ nhảy lung tung, không tập trung được việc gì.
Tâm vốn chao đảo, khó giữ, khó kìm. Người trí uốn thẳng tâm từng chút, như người thợ làm tên kiên nhẫn nắn thẳng mũi tên.
Khó nắm giữ, khinh động, Theo các dục quay cuồng. Lành thay, điều phục tâm; Tâm điều, an lạc đến.
— Kinh Pháp Cú, kệ 35 — Phẩm Tâm · bản dịch HT Thích Minh Châu
Biết là không nên nghĩ mà đầu vẫn cứ nghĩ.
Tâm khó nắm, nhẹ bay, cứ chạy theo điều mình thích. Điều phục được tâm là điều tốt lành, vì tâm đã được điều phục thì an vui đến.
Tâm khó thấy, tế nhị, Theo các dục quay cuồng. Người trí phòng hộ tâm, Tâm hộ, an lạc đến.
— Kinh Pháp Cú, kệ 36 — Phẩm Tâm · bản dịch HT Thích Minh Châu
Hay để bụng những chuyện nhỏ, cứ ấm ức mãi.
Tâm khó thấy, rất tinh tế, cứ chạy theo dục vọng. Người trí canh giữ tâm mình; tâm được giữ gìn thì an vui đến.
Kẻ thù hại kẻ thù, Oan gia hại oan gia, Không bằng tâm hướng tà, Gây ác cho tự thân.
— Kinh Pháp Cú, kệ 42 — Phẩm Tâm · bản dịch HT Thích Minh Châu
Người làm mình khổ nhất hoá ra lại là chính mình.
Kẻ thù hại kẻ thù, oan gia hại oan gia cũng không gây hại bằng cái tâm đặt sai hướng tự gây cho chính mình.
Điều mẹ cha bà con, Không có thể làm được, Tâm hướng chánh làm được Làm được tốt đẹp hơn.
— Kinh Pháp Cú, kệ 43 — Phẩm Tâm · bản dịch HT Thích Minh Châu
Cứ mong người khác làm mình hạnh phúc.
Điều mà cha mẹ, bà con cũng không làm được cho mình, thì tâm hướng đúng sẽ làm được, và làm tốt hơn.
Pháp hỷ đem an lạc, Với tâm tư thuần tịnh; Người trí thường hoan hỷ, Với pháp bậc Thánh thuyết.
— Kinh Pháp Cú, kệ 79 — Phẩm Người trí · bản dịch HT Thích Minh Châu
Lòng trống rỗng, làm gì cũng không thấy vui.
Niềm vui có được từ giáo pháp đem lại an lạc cho tâm trong sạch; người trí luôn vui với giáo pháp bậc Thánh đã dạy.
Người trị thủy dẫn nước, Kẻ làm tên nắn tên, Người thợ mộc uốn gỗ, Bậc trí nhiếp tự thân.
— Kinh Pháp Cú, kệ 80 — Phẩm Người trí · bản dịch HT Thích Minh Châu
Muốn đổi thay bản thân mà không biết làm từ đâu.
Người làm thủy lợi dẫn nước, thợ làm tên nắn tên, thợ mộc uốn gỗ; người trí thì tự điều phục chính mình. Sửa mình là một nghề cần kiên nhẫn.
Như đá tảng kiên cố, Không gió nào giao động, Cũng vậy, giữa khen chê, Người trí không giao động.
— Kinh Pháp Cú, kệ 81 — Phẩm Người trí · bản dịch HT Thích Minh Châu
Một lời chê là cả ngày buồn bực.
Như tảng đá lớn không bị gió lay động, người trí không dao động trước khen và chê.
Dầu nói ngàn ngàn lời, Nhưng không gì lợi ích, Tốt hơn một câu nghĩa, Nghe xong, được tịnh lạc.
— Kinh Pháp Cú, kệ 100 — Phẩm Ngàn · bản dịch HT Thích Minh Châu
Lướt mạng cả ngày mà đầu càng rối.
Ngàn lời vô ích không bằng một câu có nghĩa, nghe xong tâm được lắng yên.
Dầu tại bãi chiến trường Thắng ngàn ngàn quân địch, Tự thắng mình tốt hơn, Thật chiến thắng tối thượng.
— Kinh Pháp Cú, kệ 103 — Phẩm Ngàn · bản dịch HT Thích Minh Châu
Thắng người khác mà lòng vẫn không yên.
Thắng ngàn ngàn quân ngoài chiến trường không bằng tự thắng chính mình; đó mới là chiến thắng cao nhất.
Chiến thắng sinh thù oán, Thất bại chịu khổ đau, Sống tịch tịnh an lạc. Bỏ sau mọi thắng bại.
— Kinh Pháp Cú, kệ 201 — Phẩm An lạc · bản dịch HT Thích Minh Châu
Cứ so đo hơn thua, thắng cũng mệt mà thua cũng mệt.
Thắng thì sinh thù oán, thua thì chịu khổ đau. Ai buông được chuyện thắng thua thì sống an tịnh, an vui.
A-tu-la, nên biết, Xưa vậy, nay cũng vậy, Ngồi im, bị người chê, Nói nhiều, bị người chê, Nói vừa phải, bị chê. Làm người không bị chê, Thật khó tìm ở đời. Xưa, vị lai, và nay, Đâu có sự kiện này, Người hoàn toàn bị chê, Người trọn vẹn được khen.
— Kinh Pháp Cú, kệ 227–228 — Phẩm Phẫn nộ · bản dịch HT Thích Minh Châu
Sợ người ta nói ra nói vào, làm gì cũng lo.
Từ xưa tới nay, ngồi im cũng bị chê, nói nhiều cũng bị chê, nói vừa phải cũng bị chê. Không có ai chỉ toàn bị chê hay chỉ toàn được khen.
Bậc trí theo tuần tự. Từng sát na trừ dần Như thợ vàng lọc bụi Trừ cấu uế nơi mình.
— Kinh Pháp Cú, kệ 239 — Phẩm Cấu uế · bản dịch HT Thích Minh Châu
Muốn thay đổi ngay mà làm mãi không được, thấy nản.
Người trí gột rửa cấu bẩn của mình từ từ, từng chút, từng lúc, như người thợ lọc vàng lọc bạc.
Tu Thiền, trí tuệ sanh, Bỏ Thiền, trí tuệ diệt. Biết con đường hai ngả Đưa đến hữu, phi hữu, Hãy tự mình nỗ lực, Khiến trí tuệ tăng trưởng.
— Kinh Pháp Cú, kệ 282 — Phẩm Đạo · bản dịch HT Thích Minh Châu
Đầu óc mụ mị, quyết định gì cũng sai.
Có tu tập thì trí tuệ sinh, bỏ tu tập thì trí tuệ mất. Biết hai ngả được và mất ấy, hãy tự mình đi theo con đường làm trí tuệ lớn lên.
Tỷ-kheo ấy cần phải tác ý một tướng khác liên hệ đến thiện, không phải tướng kia. … Chư Tỷ-kheo, ví như một người thợ mộc thiện xảo hay đệ tử một người thợ mộc, dùng một cái nêm nhỏ đánh bật ra, đánh tung ra, đánh văng ra một cái nêm khác.
— Trung Bộ 20 — Kinh An trú tầm · bản dịch HT Thích Minh Châu
Một ý nghĩ xấu cứ bám lấy, gạt mãi không đi.
Cách thứ nhất trong năm cách dừng ý nghĩ xấu: khi ý tham, giận hay mê mờ khởi lên, hãy chuyển sang nghĩ về một điều lành, như người thợ dùng cái nêm nhỏ đóng bật cái nêm lớn ra.
Tỷ-kheo ấy cần phải không ức niệm, không tác ý những tầm ấy. … Chư Tỷ-kheo, ví như một người có mắt, không muốn thấy các sắc pháp nằm trong tầm mắt của mình, người ấy nhắm mắt lại hay ngó qua một bên.
— Trung Bộ 20 — Kinh An trú tầm · bản dịch HT Thích Minh Châu
Càng cố không nghĩ thì càng nghĩ.
Cách thứ ba: nếu ý xấu vẫn khởi, đừng để ý tới nó, đừng chú tâm vào nó, như người có mắt không muốn thấy thì nhắm mắt lại hoặc nhìn sang hướng khác.
Ví như một người đang đi mau, suy nghĩ: “Tại sao ta lại đi mau? Ta hãy đi chậm lại”. Trong khi đi chậm, người ấy suy nghĩ: “Tại sao ta lại đi chậm? Ta hãy dừng lại”. Trong khi dừng lại, người ấy suy nghĩ: “Tại sao Ta lại dừng lại? Ta hãy ngồi xuống”. Trong khi ngồi, người ấy suy nghĩ: “Tại sao ta lại ngồi? Ta hãy nằm xuống”.
— Trung Bộ 20 — Kinh An trú tầm · bản dịch HT Thích Minh Châu
Nằm xuống là đầu lại chạy, trằn trọc tới nửa đêm.
Cách thứ tư: hạ nhịp ý nghĩ từ từ, như người đang đi nhanh tự hỏi sao mình phải vội, rồi đi chậm, rồi đứng, rồi ngồi, rồi nằm xuống. Không ép dừng ngay, chỉ chậm lại từng bậc.
Vị ấy có thể tác ý đến tầm nào vị ấy muốn, có thể không tác ý đến tầm nào vị ấy không muốn.
— Trung Bộ 20 — Kinh An trú tầm · bản dịch HT Thích Minh Châu
Muốn làm chủ suy nghĩ, không để nó dắt mình đi.
Ai thực hành năm cách (đổi sang ý lành, thấy hại của ý xấu, không để ý tới, hạ nhịp từ từ, quyết dừng), người ấy làm chủ dòng suy nghĩ: muốn nghĩ gì thì nghĩ, không muốn nghĩ gì thì không nghĩ.
Kẻ vô văn phàm phu khi cảm xúc khổ thọ, sầu muộn, than vãn … Vị ấy cảm giác hai cảm thọ, cảm thọ về thân và cảm thọ về tâm. Ví như, này các Tỷ-kheo, có người bị người ta bắn với mũi tên, rồi họ bắn người ấy với mũi tên thứ hai. Như vậy, này các Tỷ-kheo, người ấy cảm giác cảm thọ cả hai mũi tên.
— Tương Ưng Bộ 36.6 — Với Mũi Tên · bản dịch HT Thích Minh Châu
Đau một, nghĩ thành mười, lo thêm cả trăm.
Người chưa học pháp khi gặp cảm giác đau thì buồn rầu, than vãn, nên chịu hai cảm thọ: một của thân, một của tâm, như bị bắn một mũi tên rồi lại bị bắn thêm mũi tên thứ hai.
Với người gia chủ hay người con của người gia chủ ấy, khởi lên những nhiệt não về thân hay về tâm, do tham ái sanh. Bị nung đốt bởi những nhiệt não do tham ái sanh, người ấy có cảm thấy đau khổ không? … Tham ái ấy, Như Lai đã đoạn tận, cắt đứt từ gốc rễ … Do vậy ta cảm thấy an lạc.
— Tăng Chi Bộ 3.35 — Về Alavì · bản dịch HT Thích Minh Châu
Nằm nệm êm, phòng máy lạnh mà vẫn không ngủ được.
Giữa đêm đông lạnh, ngồi trên lớp lá mỏng, Đức Phật vẫn sống an lạc. Còn người nằm giường êm vẫn có thể trằn trọc, vì trong lòng nóng lên bởi tham, sân, si. Cái làm mất ngủ thường không nằm ở giường.
Này các Tỷ-kheo, từ tâm giải thoát được thực hành, được tu tập, được làm cho sung mãn … thời được chờ đợi là mười một lợi ích. Thế nào là mười một? Ngủ an lạc, thức an lạc, không ác mộng, được loài người ái mộ.
— Tăng Chi Bộ 11.15 — Từ · bản dịch HT Thích Minh Châu
Hay gặp ác mộng, sáng dậy vẫn thấy mệt.
Người thường xuyên thực hành tâm từ (thương mến, mong mọi người được an) có những lợi ích như: ngủ an lạc, thức dậy an lạc, không thấy ác mộng, được người khác quý mến.
Quá khứ không truy tìm Tương lai không ước vọng. Quá khứ đã đoạn tận, Tương lai lại chưa đến, Chỉ có pháp hiện tại Tuệ quán chính ở đây. Không động, không rung chuyển Biết vậy, nên tu tập, Hôm nay nhiệt tâm làm, Ai biết chết ngày mai?
— Trung Bộ 131 — Kinh Nhất dạ hiền giả · bản dịch HT Thích Minh Châu
Cứ tiếc chuyện cũ, lo chuyện chưa tới.
Đừng đuổi theo quá khứ, đừng mong ngóng tương lai. Quá khứ đã qua, tương lai chưa tới. Hãy thấy rõ điều đang có mặt ngay bây giờ và làm cho tốt, vì ai biết được ngày mai.
Không than việc đã qua, Không mong việc sắp tới, Sống ngay với hiện tại, Do vậy, sắc thù diệu. Do mong việc sắp tới, Do than việc đã qua, Nên kẻ ngu héo mòn, Như lau xanh rời cành.
— Tương Ưng Bộ 1.10 — Rừng Núi · bản dịch HT Thích Minh Châu
Mặt lúc nào cũng căng, lòng không lúc nào yên.
Người không than việc đã qua, không mong ngóng việc chưa đến, sống với hiện tại thì nét mặt tươi sáng. Người cứ mong chuyện tương lai, tiếc chuyện đã qua thì khô héo như cây lau xanh bị cắt lìa.
Và người khác không biết, Chúng ta đây bị hại. Chỗ ấy, ai hiểu được Tranh luận được lắng êm.
— Kinh Pháp Cú, kệ 6 — Phẩm Song yếu · bản dịch HT Thích Minh Châu
Vợ chồng cãi nhau mãi không dứt, ai cũng muốn thắng.
Người đang cãi nhau thường không thấy rằng cả hai đang cùng bị hại. Ai hiểu được điều đó thì tranh cãi tự lắng xuống.
Không nên nhìn lỗi người, Người làm hay không làm. Nên nhìn tự chính mình, Có làm hay không làm.
— Kinh Pháp Cú, kệ 50 — Phẩm Bông hoa · bản dịch HT Thích Minh Châu
Cứ thấy lỗi của chồng, của vợ, của con.
Đừng soi lỗi người khác, việc họ đã làm hay chưa làm. Hãy nhìn lại chính mình: việc mình đã làm và chưa làm.
Nếu thấy bậc hiền trí, Chỉ lỗi và khiển trách, Như chỉ chỗ chôn vàng Hãy thân cận người trí! Thân cận người như vậy, Chỉ tốt hơn, không xấu.
— Kinh Pháp Cú, kệ 76 — Phẩm Người trí · bản dịch HT Thích Minh Châu
Bị người nhà góp ý là tự ái, giận cả ngày.
Người hiền trí chỉ ra lỗi cho mình là đang chỉ cho mình chỗ chôn kho báu. Gần gũi người như vậy, mình chỉ tốt lên chứ không xấu đi.
Thường tôn trọng, kính lễ Bậc kỳ lão trưởng thượng, Bốn pháp được tăng trưởng: Thọ, sắc, lạc, sức mạnh.
— Kinh Pháp Cú, kệ 109 — Phẩm Ngàn · bản dịch HT Thích Minh Châu
Bận rộn quá, lâu rồi chưa hỏi han ông bà, cha mẹ.
Người thường kính trọng, lễ phép với bậc lớn tuổi thì bốn điều tăng trưởng: tuổi thọ, dung sắc, an vui và sức mạnh.
Chớ nói lời ác độc, Nói ác, bị nói lại, Khổ thay lời phẫn nộ, Đao trượng phản chạm người.
— Kinh Pháp Cú, kệ 133 — Phẩm Đao trượng · bản dịch HT Thích Minh Châu
Lúc giận nói câu nặng lời, rồi hối hận cả tuần.
Đừng nói lời thô ác; nói ra thì sẽ bị nói lại. Lời giận dữ đem đến khổ đau, rồi gậy gộc quay về chạm chính mình.
Nói thật, không phẫn nộ, Của ít, thí người xin, Nhờ ba việc lành này, Người đến gần thiên giới.
— Kinh Pháp Cú, kệ 224 — Phẩm Phẫn nộ · bản dịch HT Thích Minh Châu
Muốn nhà êm ấm mà không biết bắt đầu từ đâu.
Ba việc lành giản dị: nói thật, không nổi giận, có ít vẫn chia cho người cần. Ba việc ấy đưa người ta đến cõi lành.
Dễ thay thấy lỗi người, Lỗi mình thấy mới khó. Lỗi người ta phanh tìm, Như sàng trấu trong gạo. Còn lỗi mình, che đậy, Như kẻ gian dấu bài.
— Kinh Pháp Cú, kệ 252 — Phẩm Cấu uế · bản dịch HT Thích Minh Châu
Mẹ chồng nàng dâu, ai cũng thấy người kia sai.
Lỗi người thì dễ thấy, lỗi mình thì khó thấy. Lỗi người ta sàng như sàng trấu, còn lỗi mình thì che đi, như kẻ gian giấu quân bài xấu.
Này Gia chủ tử, có năm trường hợp, người con phải phụng dưỡng cha mẹ như phương Đông: “Được nuôi dưỡng, tôi sẽ nuôi dưỡng lại cha mẹ; tôi sẽ làm bổn phận đối với cha mẹ; tôi sẽ gìn giữ gia đình và truyền thống; tôi bảo vệ tài sản thừa tự; tôi sẽ làm tang lễ khi cha mẹ qua đời”.
— Trường Bộ 31 — Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt · bản dịch HT Thích Minh Châu
Lo cho cha mẹ thế nào mới gọi là đủ?
Năm việc người con làm cho cha mẹ: được nuôi thì nuôi lại cha mẹ, làm tròn bổn phận, giữ gìn gia đình và nếp nhà, giữ gìn tài sản thừa kế, và khi cha mẹ mất thì lo tang lễ, làm việc lành tưởng nhớ.
Này Gia chủ tử, có năm cách, người chồng phải đối xử với vợ như phương Tây: Kính trọng vợ, không bất kính đối với vợ; trung thành với vợ; giao quyền hành cho vợ; sắm đồ nữ trang với vợ; Này Gia chủ tử, được chồng đối xử như phương Tây theo năm cách như vậy, người vợ có lòng thương tưởng chồng theo năm cách: Thi hành tốt đẹp bổn phận của mình; khéo tiếp đón bà con; trung thành với chồng; khéo gìn giữ tài sản của chồng; khéo léo và nhanh nhẹn làm mọi công việc.
— Trường Bộ 31 — Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt · bản dịch HT Thích Minh Châu
Vợ chồng sống chung lâu năm mà ngày càng xa nhau.
Người chồng có năm cách đối với vợ: kính trọng, không coi thường, chung thủy, giao quyền trong nhà, sắm đồ trang sức. Người vợ có năm cách đáp lại: lo tròn việc nhà, khéo với họ hàng, chung thủy, giữ gìn của cải, siêng năng khéo léo.
Bạn sẵn sàng giúp đỡ, Bạn chung thủy khổ vui, Bạn khuyến khích lợi ích, Bạn có lòng thương tưởng. Biết rõ bốn bạn này, Người trí phục vụ họ, Như mẹ đối con ruột.
— Trường Bộ 31 — Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt · bản dịch HT Thích Minh Châu
Không biết ai là bạn thật lòng.
Có bốn kiểu bạn đáng quý: bạn sẵn sàng giúp đỡ, bạn chung thủy lúc vui lúc buồn, bạn khuyên điều lợi ích, bạn có lòng thương. Biết vậy, người trí gắn bó với họ hết lòng như mẹ chăm con.
Vậy này các Gia chủ, khi cả hai vợ và chồng muốn thấy mặt nhau trong đời này, và cũng muốn thấy mặt nhau trong đời sau nữa, và cả hai người là đồng tín, đồng giới, đồng thí đồng trí tuệ, thời trong đời hiện tại, các người được thấy mặt nhau, và trong đời sau, các người cũng được thấy mặt nhau.
— Tăng Chi Bộ 4.55 — Xứng Đôi (1) · bản dịch HT Thích Minh Châu
Muốn kiếp sau vẫn được làm vợ chồng với nhau.
Khi cả hai vợ chồng muốn thấy mặt nhau cả đời này lẫn đời sau, thì hai người cần giống nhau ở bốn điều: niềm tin, giới hạnh, lòng rộng rãi, trí tuệ.
Chư Tỷ-kheo, có năm loại ngôn ngữ mà các Ngươi có thể dùng khi nói với các người khác: đúng thời hay phi thời, chơn thực hay không chơn thực, nhu nhuyến hay thô bạo, có lợi ích hay không lợi ích, với từ tâm hay với sân tâm. … Chúng ta sẽ giữ tâm của chúng ta không biến nhiễm, chúng ta sẽ không thốt ra những lời ác ngữ, chúng ta sẽ sống với lòng lân mẫn, với tâm từ bi, với nội tâm không sân hận.
— Trung Bộ 21 — Kinh Ví dụ cái cưa · bản dịch HT Thích Minh Châu
Bị người nhà nói nặng lời, cứ để bụng mãi.
Lời nói có năm cặp: đúng lúc hay không đúng lúc, thật hay không thật, dịu dàng hay thô bạo, có ích hay vô ích, từ lòng thương hay từ lòng giận. Gặp kiểu lời nào cũng tập giữ tâm không bị nhiễm, không thốt lời ác, sống với lòng thương.
Nhưng này Bà-la-môn, nếu họ không thâu nhận, thời các món ăn ấy về ai? —Thưa Tôn giả Gotama, nếu họ không thâu nhận, thời các món ăn ấy về lại chúng tôi. —Cũng vậy, này Bà-la-môn, nếu Ông phỉ báng chúng tôi là người không phỉ báng … chúng tôi không thâu nhận sự việc ấy từ Ông, thời này Bà-la-môn, sự việc ấy về lại Ông.
— Tương Ưng Bộ 7.2 — Phỉ Báng · bản dịch HT Thích Minh Châu
Bị chửi oan, tức không chịu được.
Khi người khác mang lời mắng chửi tới mà mình không nhận, thì lời ấy vẫn thuộc về người nói, giống như món quà khách không nhận thì vẫn là của chủ nhà.
Như tấm lòng người mẹ, Đối với con của mình, Trọn đời lo che chở, Con độc nhất mình sanh. Cũng vậy, đối tất cả Các hữu tình chúng sanh, Hãy tu tập tâm ý, Không hạn lượng, rộng lớn.
— Kinh Tập 1.8 — Kinh Lòng Từ · bản dịch HT Thích Minh Châu
Thương con mà hay nóng, la mắng xong lại hối hận.
Như người mẹ liều cả tính mạng che chở đứa con một của mình, hãy nuôi lòng từ bao la như thế với mọi loài, mọi người.
Này các Tỷ-kheo, có bốn nhiếp pháp này. Thế nào là bốn? Bố thí và ái ngữ, Lợi hành và đồng sự Hỡi các vị Tỷ-kheo, Đây là bốn nhiếp pháp.
— Tăng Chi Bộ 4.32 — Nhiếp Pháp · bản dịch HT Thích Minh Châu
Sống chung một nhà mà như người dưng.
Có bốn cách gắn kết lòng người: cho đi, nói lời ái ngữ, làm việc có ích cho người, và đối xử bình đẳng (cùng vui cùng chịu).
Hiếu dưỡng mẹ và cha, Nuôi nấng vợ và con. Làm nghề không rắc rối, Là điềm lành tối thượng. Bố thí, hành, đúng pháp, Săn sóc các bà con, Làm nghiệp không lỗi lầm, Là điềm lành tối thượng.
— Kinh Tập 2.4 — Kinh Điềm Lành · bản dịch HT Thích Minh Châu
Hạnh phúc gia đình bắt đầu từ đâu?
Điềm lành thật sự không phải dấu hiệu may rủi mà là cách mình sống: phụng dưỡng cha mẹ, chăm lo vợ con, làm nghề không rắc rối; cho đi, sống đúng pháp, săn sóc bà con, làm việc không lỗi lầm.
Có hai hạng người, này các Tỷ-kheo, ta nói không thể trả ơn được. Thế nào là hai? Mẹ và Cha. Nếu một bên vai cõng mẹ, này các Tỷ-kheo, nếu một bên vai cõng cha, làm vậy suốt trăm năm, cho đến trăm tuổi … cũng chưa làm đủ hay trả ơn đủ mẹ và cha.
— Tăng Chi Bộ 2.33 (chương Hai Pháp) · bản dịch HT Thích Minh Châu
Lớn rồi mới thấy ơn cha mẹ nặng như núi.
Có hai người mình không thể trả hết ơn: mẹ và cha. Dù một vai cõng mẹ, một vai cõng cha suốt trăm năm, chăm lo từng việc nhỏ nhất, kể cả lúc cha mẹ già yếu không tự lo được, cũng chưa trả đủ ơn.
“Con tôi, tài sản tôi”, Người ngu sanh ưu não, Tự ta, ta không có, Con đâu, tài sản đâu?
— Kinh Pháp Cú, kệ 62 — Phẩm Người ngu · bản dịch HT Thích Minh Châu
Lo giữ tiền, lo cho con đến mất ngủ.
'Con của tôi, tiền của tôi', người không hiểu cứ thế mà khổ. Chính thân mình còn không phải của mình, huống gì con, huống gì tiền.
Lúc trẻ, không phạm hạnh, Không tìm kiếm bạc tiền. Như cò già bên ao, Ủ rũ, không tôm cá.
— Kinh Pháp Cú, kệ 155 — Phẩm Già · bản dịch HT Thích Minh Châu
Trẻ không lo tích lũy, về già mới thấy sợ.
Lúc trẻ không sống đời tốt đẹp, cũng không làm ra của cải, về già sẽ như con cò già ủ rũ bên ao cạn không còn cá.
Không bệnh, lợi tối thượng, Biết đủ, tiền tối thượng. Thành tín đối với nhau, Là bà con tối thượng, Niết-bàn, lạc tối thượng.
— Kinh Pháp Cú, kệ 204 — Phẩm An lạc · bản dịch HT Thích Minh Châu
Kiếm mãi mà vẫn thấy thiếu.
Không bệnh là lợi lớn nhất, biết đủ là giàu nhất, người đáng tin là bà con thân nhất, Niết-bàn là hạnh phúc cao nhất.
Keo kiết không sanh thiên, Kẻ ngu ghét bố thí, Người trí thích bố thí, Đời sau, được hưởng lạc.
— Kinh Pháp Cú, kệ 177 — Phẩm Thế gian · bản dịch HT Thích Minh Châu
Sợ cho đi là mình thiệt.
Người keo kiệt không đến được cõi lành; người không hiểu thì chê việc cho đi. Người trí vui với việc bố thí, nhờ đó an vui về sau.
Người tích trữ tài sản, Như cử chỉ con ong. Tài sản được chồng chất, Như ụ mối đùn cao, Người cư xử như vậy, Chất chứa các tài sản, Vừa đủ để lợi ích Cho chính gia đình mình. Tài sản cần chia bốn Để kết hợp bạn bè: Một phần mình an hưởng, Hai phần dành công việc, Phần tư, phần để dành, Phòng khó khăn hoạn nạn.
— Trường Bộ 31 — Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt · bản dịch HT Thích Minh Châu
Làm ra tiền mà không biết chia thế nào cho đủ.
Người làm ăn gom góp của cải từng chút như con ong làm mật, của cải sẽ tăng như tổ kiến đùn. Có tiền rồi thì chia làm bốn phần: một phần tiêu dùng, hai phần đầu tư làm ăn, một phần để dành phòng khi khó khăn.
Này Gia chủ tử, đam mê các loại rượu là nguyên nhân phung phí tài sản. Du hành đường phố phi thời là nguyên nhân phung phí tài sản. La cà đình đám hí viện là nguyên nhân phung phí tài sản. Đam mê cờ bạc là nguyên nhân phung phí tài sản. Giao du ác hữu là nguyên nhân phung phí tài sản. Quen thói lười biếng là nguyên nhân phung phí tài sản.
— Trường Bộ 31 — Kinh Giáo thọ Thi-ca-la-việt · bản dịch HT Thích Minh Châu
Tiền làm ra cứ như nước, không biết chảy đi đâu.
Sáu cửa làm hao hụt tài sản: say sưa rượu chè, la cà đường phố lúc đêm khuya, mải mê hội hè đình đám, cờ bạc, chơi với bạn xấu, và lười biếng.
Có bốn loại an lạc này … người tại gia thọ hưởng các dục thâu hoạch được, tùy thời gian, tùy thời cơ khởi lên cho vị ấy. Thế nào là bốn? Lạc sở hữu, lạc thọ dụng, lạc không mắc nợ, lạc không phạm tội.
— Tăng Chi Bộ 4.62 — Không Nợ · bản dịch HT Thích Minh Châu
Có tiền mà vẫn không thấy vui.
Người tại gia có bốn niềm vui: vui vì có tài sản làm ra chân chính, vui vì được dùng tài sản ấy cho mình và người thân, vui vì không mắc nợ ai, và vui vì sống không lỗi lầm.
Và này Gia chủ, thế nào là lạc không mắc nợ? Ở đây, này Gia chủ, vị thiện gia nam tử không có mắc nợ ai một điều gì, ít hay nhiều. Vị ấy nghĩ rằng: “Ta không có mắc nợ ai một điều gì, ít hay nhiều.” Nghĩ vậy, vị ấy được lạc, được hỷ. Này Gia chủ, đây gọi là lạc không mắc nợ.
— Tăng Chi Bộ 4.62 — Không Nợ · bản dịch HT Thích Minh Châu
Nợ nần làm cả nhà mất ngủ.
Niềm vui không mắc nợ: người không mắc nợ ai, dù ít dù nhiều, khi nghĩ đến điều đó thì thấy vui, thấy nhẹ lòng.
Vị Thánh đệ tử ấy, này Gia chủ, với tài sản thâu hoạch được do nỗ lực tinh tấn, tích lũy do sức mạnh cánh tay, do mồ hôi đổ ra, đúng pháp, thâu hoạch đúng pháp, là người đã làm bốn hành động.
— Tăng Chi Bộ 4.61 · bản dịch HT Thích Minh Châu
Kiếm tiền vất vả mà không biết dùng sao cho đáng.
Tài sản làm ra chân chính bằng mồ hôi, sức lực đôi tay thì dùng vào bốn việc đáng làm: lo cho mình và người thân an vui; phòng khi rủi ro; làm tròn bổn phận với họ hàng, khách khứa, người đã khuất, đóng thuế; giúp người tu hành chân chính.
Này Byagghapajja (chân cọp), có các pháp này đưa đến hạnh phúc hiện tại, an lạc hiện tại cho thiện nam tử. Thế nào là bốn? Đầy đủ sự tháo vát, đầy đủ phòng hộ, làm bạn với thiện, sống thăng bằng điều hòa.
— Tăng Chi Bộ 8.54 — Dìghajanu, Người Koliya · bản dịch HT Thích Minh Châu
Làm ăn mãi mà vẫn chưa thấy dư.
Bốn điều đem lại lợi ích ngay đời này cho người tại gia: siêng năng trong nghề, giữ gìn của cải làm ra, có bạn tốt, và sống thăng bằng (tiêu xài vừa với thu nhập).
Và này Byagghapajja, thế nào là sống thăng bằng, điều hòa? Ở đây, này Byagghapajja, thiện nam tử sau khi biết tài sản nhập, và sau khi biết tài sản xuất, sinh sống một cách điều hòa, không quá phung phí, không quá bỏn xẻn. Vị ấy suy nghĩ: “Đây là tiền nhập của ta, sau khi trừ đi tiền xuất, còn lại như vậy.
— Tăng Chi Bộ 8.54 — Dìghajanu, Người Koliya · bản dịch HT Thích Minh Châu
Lương về là hết, không biết vì sao.
Sống thăng bằng là biết rõ tiền vào, tiền ra, tiêu không quá mức cũng không quá hà tiện, sao cho thu nhiều hơn chi, như người thợ cân biết cân thừa hay thiếu.
Có năm nghề buôn bán này, này các Tỷ-kheo, một nam cư sĩ không nên làm. Thế nào là năm? Buôn bán đao kiếm, buôn bán người, buôn bán thịt, buôn bán rượu, buôn bán thuốc độc.
— Tăng Chi Bộ 5.177 — Người Buôn Bán · bản dịch HT Thích Minh Châu
Làm nghề gì để tiền kiếm được không áy náy?
Có năm nghề buôn bán người tại gia không nên làm: buôn bán vũ khí, buôn bán người, buôn bán thịt, buôn bán rượu, buôn bán thuốc độc.
Nó mắng tôi, đánh tôi, Nó thắng tôi, cướp tôi Ai ôm hiềm hận ấy, Hận thù không thể nguôi. … Không ôm hiềm hận ấy, Hận thù được tự nguôi.
— Kinh Pháp Cú, kệ 3–4 — Phẩm Song yếu · bản dịch HT Thích Minh Châu
Bị người ta đối xử tệ, nhớ hoài không quên.
Ai cứ ôm mãi ý nghĩ 'nó mắng tôi, đánh tôi, thắng tôi, cướp của tôi' thì hận thù không nguôi. Ai không ôm giữ những ý nghĩ ấy thì hận thù tự lắng.
Với hận diệt hận thù, Đời này không có được. Không hận diệt hận thù, Là định luật ngàn thu.
— Kinh Pháp Cú, kệ 5 — Phẩm Song yếu · bản dịch HT Thích Minh Châu
Muốn trả đũa cho hả giận.
Ở đời này, hận thù không bao giờ dập tắt được hận thù. Chỉ có không hận thù (lòng từ) mới dập tắt được hận thù. Đó là luật ngàn đời.
Ai dùng các hạnh lành, Làm xóa mờ nghiệp ác, Chói sáng rực đời này, Như trăng thoát mây che.
— Kinh Pháp Cú, kệ 173 — Phẩm Thế gian · bản dịch HT Thích Minh Châu
Từng làm sai, cứ dằn vặt mãi không dám bắt đầu lại.
Ai lấy việc lành che lấp việc ác đã làm, người ấy làm sáng cuộc đời này như mặt trăng ra khỏi đám mây.
Vui thay, chúng ta sống, Không hận, giữa hận thù! Giữa những người thù hận, Ta sống, không hận thù!
— Kinh Pháp Cú, kệ 197 — Phẩm An lạc · bản dịch HT Thích Minh Châu
Sống giữa người hay ghen ghét mà vẫn muốn yên.
Sống thật an vui khi không thù hận giữa những người còn thù hận; giữa những người hận thù, ta vẫn sống không hận thù.
Do ái sinh sầu ưu, Do ái sinh sợ hãi, Ai thoát khỏi tham ái, Không sầu, đâu sợ hãi?
— Kinh Pháp Cú, kệ 212 — Phẩm Hỷ ái · bản dịch HT Thích Minh Châu
Thương quá nên sợ mất, sợ quá nên khổ.
Từ chỗ yêu thích, bám víu sinh ra sầu, sinh ra sợ. Ai thoát khỏi sự bám víu ấy thì không sầu, không sợ.
Ai chận được phẫn nộ, Như dừng xe đang lăn, Ta gọi người đánh xe, Kẻ khác, cầm cương hờ.
— Kinh Pháp Cú, kệ 222 — Phẩm Phẫn nộ · bản dịch HT Thích Minh Châu
Giận lên là không kìm được, nói xong mới hối.
Ai kìm được cơn giận đang bùng lên như dừng được cỗ xe đang lao, người ấy mới thật là người cầm cương; người khác chỉ cầm dây cương cho có.
Lấy không giận thắng giận, Lấy thiện thắng không thiện, Lấy thí thắng xan tham, Lấy chơn thắng hư ngụy.
— Kinh Pháp Cú, kệ 223 — Phẩm Phẫn nộ · bản dịch HT Thích Minh Châu
Bị đối xử tệ, chỉ muốn đáp trả cho bằng được.
Lấy không giận thắng giận, lấy thiện thắng ác, lấy cho đi thắng keo kiệt, lấy lời thật thắng lời dối.
Tất cả hành vô thường Với Tuệ, quán thấy vậy Đau khổ được nhàm chán: Chính con đường thanh tịnh.
— Kinh Pháp Cú, kệ 277 — Phẩm Đạo · bản dịch HT Thích Minh Châu
Chuyện gì cũng muốn giữ nguyên như cũ, mất là sụp đổ.
Khi dùng trí tuệ thấy rõ mọi thứ do duyên hợp thành đều vô thường, người ta chán lìa khổ đau. Đó là con đường thanh tịnh.
Nhờ từ bỏ lạc nhỏ, Thấy được lạc lớn hơn, Bậc trí bỏ lạc nhỏ, Thấy được lạc lớn hơn.
— Kinh Pháp Cú, kệ 290 — Phẩm Tạp · bản dịch HT Thích Minh Châu
Biết là nên buông mà tiếc.
Nếu bỏ một niềm vui nhỏ để thấy được niềm vui lớn hơn, người trí sẵn sàng bỏ niềm vui nhỏ vì thấy niềm vui lớn.
Do vậy, này Gia chủ, Gia chủ cần phải học tập như sau: “Dầu cho thân tôi có bịnh, tâm sẽ không bị bịnh”.
— Tương Ưng Bộ 22.1 — Nakulapitā · bản dịch HT Thích Minh Châu
Bệnh lâu năm, người mệt, lòng cũng chán.
Dù thân có bệnh, tâm vẫn có thể không bệnh. Hãy tập nói với mình: thân này có bệnh, nhưng tâm mình sẽ không bệnh.
Chư Tỷ-kheo, Ta sẽ giảng pháp cho các Ông, ví như chiếc bè để vượt qua, không phải để nắm giữ lấy.
— Trung Bộ 22 — Kinh Ví dụ con rắn · bản dịch HT Thích Minh Châu
Cứ ôm khư khư một quan điểm, ai nói gì cũng không nghe.
Giáo pháp như chiếc bè: dùng để qua sông, không phải để vác trên vai mãi. Qua sông rồi thì đặt bè xuống. Ngay cả những điều đúng cũng cần biết buông, huống gì điều sai.
Có năm trừ khử hiềm hận này … Trong người nào, này các Tỷ-kheo, hiềm hận được sanh, trong người ấy, từ cần phải tu tập. Như vậy trong người ấy, hiềm hận cần phải trừ khử.
— Tăng Chi Bộ 5.161 — Trừ Khử Hiềm Hận (1) · bản dịch HT Thích Minh Châu
Giận một người lâu quá, muốn hết giận mà không biết cách.
Có năm cách gỡ bỏ lòng oán giận một người. Cách đầu tiên: với chính người mình đang giận, tập khởi lòng từ, tức là mong người ấy được bình an. Làm như vậy thì lòng oán giận được gỡ bỏ.
Trong người nào, này các Tỷ-kheo, hiềm hận được sanh, trong người ấy, sự kiện nghiệp do mình tạo cần phải an lập là: “Tôn giả là chủ của nghiệp, là thừa tự của nghiệp … Phàm nghiệp thiện hay ác được làm Tôn giả sẽ là người thừa tự nghiệp ấy”.
— Tăng Chi Bộ 5.161 — Trừ Khử Hiềm Hận (1) · bản dịch HT Thích Minh Châu
Bị đối xử bất công, cứ muốn người kia phải trả giá.
Khi oán giận một người, hãy nhớ: người ấy là chủ của nghiệp mình, sẽ thừa hưởng những gì họ đã làm, thiện hay ác. Mình không cần gánh thêm việc trả đũa; việc của mình là giữ cho tâm mình sạch.
Ta phải bị già, không thoát khỏi già … Ta phải bị bệnh, không thoát khỏi bệnh … Ta phải bị chết, không thoát khỏi chết … Tất cả pháp khả ái, khả ý đối với ta sẽ phải đổi khác, sẽ phải biến diệt … Ta là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của nghiệp … Phàm nghiệp nào ta sẽ làm thiện hay ác, ta sẽ thừa tự nghiệp ấy.
— Tăng Chi Bộ 5.57 — Sự Kiện Cần Phải Quan Sát · bản dịch HT Thích Minh Châu
Sợ già, sợ bệnh, sợ mất người thân.
Năm điều nên thường xuyên quán xét: ta phải già, ta phải bệnh, ta phải chết, ta phải xa lìa người và vật mình thương, ta là chủ của nghiệp mình làm.
Chư Tỷ-kheo, như những kẻ đạo tặc hạ liệt, dùng cưa hai lưỡi mà cưa tay, cưa chân; dầu vậy, nếu một ai ở đây khởi ý nhiễm loạn, người ấy do vậy không phải là người thực hành giáo pháp của Ta. … nếu các Ông luôn luôn suy tư lời dạy ví dụ cái cưa này, thì này các Tỷ-kheo, các Ông có thấy loại ngôn ngữ nào, dầu tế nhị hay thô bạo mà các Ông không kham nhẫn được chăng?
— Trung Bộ 21 — Kinh Ví dụ cái cưa · bản dịch HT Thích Minh Châu
Bị xúc phạm nặng nề, nghĩ mãi không tha được.
Ngay cả khi bị kẻ ác hành hạ tàn nhẫn, nếu khởi tâm thù ghét thì chưa thực hành đúng giáo pháp. Ai thường nhớ ví dụ cái cưa này thì không còn lời nói nào, nhẹ hay nặng, mà không chịu đựng được.
Chớ chê khinh điều ác, Cho rằng “chưa đến mình”, Như nước nhỏ từng giọt, Rồi bình cũng đầy tràn. Người ngu chứa đầy ác Do chất chứa dần dần.
— Kinh Pháp Cú, kệ 121 — Phẩm Ác · bản dịch HT Thích Minh Châu
Nghĩ việc xấu nhỏ thì chẳng sao.
Đừng xem thường điều ác nhỏ, nghĩ rằng 'chắc không đến mình'. Nước nhỏ từng giọt rồi cũng đầy bình; người ngu chất đầy ác từng chút một.
Chớ chê khinh điều thiện Cho rằng “chưa đến mình”, Như nước nhỏ từng giọt, Rồi bình cũng đầy tràn. Người trí chứa đầy thiện, Do chất chứa dần dần.
— Kinh Pháp Cú, kệ 122 — Phẩm Ác · bản dịch HT Thích Minh Châu
Làm việc tốt nhỏ thì có ích gì.
Đừng xem thường điều thiện nhỏ. Nước nhỏ từng giọt rồi cũng đầy bình; người trí chất đầy thiện từng chút một.
Không trên trời, giữa biển, Không lánh vào động núi, Không chỗ nào trên đời, Trốn được quả ác nghiệp.
— Kinh Pháp Cú, kệ 127 — Phẩm Ác · bản dịch HT Thích Minh Châu
Làm sai rồi trốn đi đâu cho thoát.
Không trên trời, không giữa biển, không trong hang núi, không nơi nào trên đời trốn được quả của việc ác đã làm.
Tự mình y chỉ mình, Nào có y chỉ khác. Nhờ khéo điều phục mình, Được y chỉ khó được.
— Kinh Pháp Cú, kệ 160 — Phẩm Tự ngã · bản dịch HT Thích Minh Châu
Cứ mong có ai đó cứu mình.
Chính mình là chỗ nương tựa của mình, còn ai khác làm chỗ nương tựa được? Khi khéo rèn luyện chính mình, ta có được chỗ nương tựa khó tìm.
Tự mình, điều ác làm Tự mình làm nhiễm ô, Tự mình, ác không làm, Tự mình làm thanh tịnh. Tịnh, không tịnh tự mình, Không ai thanh tịnh ai!
— Kinh Pháp Cú, kệ 165 — Phẩm Tự ngã · bản dịch HT Thích Minh Châu
Tìm đủ mọi cách bên ngoài mà lòng vẫn chưa yên.
Làm ác là tự mình làm, nhiễm ô là tự mình; không làm ác là tự mình, trong sạch là tự mình. Trong sạch hay nhiễm ô là do chính mình, không ai làm cho ai trong sạch được.
Loài người sợ hoảng hốt, Tìm nhiều chỗ quy y, Hoặc rừng rậm, núi non, Hoặc vườn cây, đền tháp. Quy y ấy không ổn, Không quy y tối thượng. Quy y các chỗ ấy, Không thoát mọi khổ đau? … Thật quy y an ổn, Thật quy y tối thượng, Có quy y như vậy, Mới thoát mọi khổ đau.
— Kinh Pháp Cú, kệ 188–192 — Phẩm Phật-đà · bản dịch HT Thích Minh Châu
Gặp chuyện là chạy đi tìm chỗ dựa khắp nơi.
Khi sợ hãi, người ta tìm đến núi, rừng, vườn cây, đền tháp để nương tựa; những chỗ ấy không giúp thoát khổ. Chỗ nương tựa an ổn (kệ 190–191 nói rõ) là Phật, Pháp, Tăng và thấy rõ Bốn Sự Thật.
Ngươi hãy nhiệt tình làm, Như Lai chỉ thuyết dạy.
— Kinh Pháp Cú, kệ 276 — Phẩm Đạo · bản dịch HT Thích Minh Châu
Nghe pháp nhiều mà đời vẫn chẳng đổi.
Chính mình phải nỗ lực làm; bậc giác ngộ chỉ là người chỉ đường.
Này các Kàlàmà, chớ có tin vì nghe báo cáo, chớ có tin vì nghe truyền thuyết; chớ có tin vì theo truyền thống; chớ có tin vì được kinh điển truyền tụng; chớ có tin vì lý luận suy diễn; chớ có tin vì diễn giải tương tự; chớ có tin vì đánh giá hời hợt những dữ kiện; chớ có tin vì phù hợp với định kiến; chớ có tin vì phát xuất từ nơi có uy quyền, chớ có tin vì vị Sa-môn là bậc đạo sư của mình. Nhưng này các Kàlàmà, khi nào tự mình biết rõ như sau: “Các pháp này là bất thiện; Các pháp này là đáng chê; Các pháp này bị các người có trí chỉ trích; Các pháp này nếu thực hiện và chấp nhận đưa đến bất hạnh khổ đau”, thời này Kàlàmà, hãy từ bỏ chúng!
— Tăng Chi Bộ 3.65 — Các Vị Ở Kesaputta · bản dịch HT Thích Minh Châu
Nghe ai nói gì cũng tin, rồi lại hoang mang.
Đừng tin chỉ vì nghe kể lại, vì truyền thống, vì lời đồn, vì có trong sách, vì suy luận, vì hợp ý mình, vì người nói có vẻ giỏi, hay vì người ấy là thầy mình. Khi tự mình biết rõ điều gì là bất thiện, đáng chê, bị người trí chỉ trích, đem lại khổ đau, thì hãy từ bỏ.
Ví như, này Thôn trưởng, có người lấy một tảng đá lớn ném xuống một hồ nước sâu. Rồi một quần chúng đông đảo, tụ tập, tụ họp lại, cầu khẩn, tán dương, chấp tay đi cùng khắp và nói rằng: “Hãy đứng lên, tảng đá lớn! Hãy nổi lên, tảng đá lớn! Hãy trôi vào bờ, này tảng đá lớn!” Ông nghĩ thế nào, này Thôn trưởng, tảng đá lớn ấy do nhân cầu khẩn của đại quần chúng ấy, hay do nhân tán dương, hay do nhân chấp tay đi cùng khắp, có thể trồi lên, hay nổi lên, hay trôi dạt vào bờ không? —Thưa không, bạch Thế Tôn.
— Tương Ưng Bộ 42.6 — Người Đất Phương Tây hay Người Đã Chết · bản dịch HT Thích Minh Châu
Cứ mong cầu là đủ, mà quên việc mình làm.
Việc một người được sinh về cõi lành hay không là do chính việc họ đã làm khi còn sống, không phải do người khác cầu xin; như tảng đá ném xuống hồ, người ta có cầu xin bao nhiêu nó cũng không nổi lên. Điều quyết định nhất là cách mình sống hôm nay.
Này Gia chủ, năm pháp khả lạc, khả hỷ, khả ý khó tìm được ở đời này, Ta tuyên bố không phải do nhân cầu xin, không phải do nhân ước vọng mà có được. Này Gia chủ, nếu năm pháp khả lạc, khả hỷ, khả ý khó tìm được ở đời này, do nhân cầu xin, do nhân ước vọng mà có được, thời ai ở đời này lại héo mòn vì một lẽ gì?
— Tăng Chi Bộ 5.43 — Khả Lạc · bản dịch HT Thích Minh Châu
Ngày nào cũng ước được giàu, khỏe, sống lâu.
Sống lâu, đẹp, an vui, danh tiếng, sinh cõi lành là năm điều ai cũng muốn, nhưng không đạt được nhờ cầu xin hay ước nguyện. Nếu cầu xin mà được thì ai còn khổ? Muốn có quả thì phải đi con đường dẫn đến quả.
Này Thanh niên, các loài hữu tình là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của nghiệp. Nghiệp là thai tạng, nghiệp là quyến thuộc, nghiệp là điểm tựa, nghiệp phân chia các loài hữu tình; nghĩa là có liệt, có ưu.
— Trung Bộ 135 — Tiểu kinh Nghiệp phân biệt · bản dịch HT Thích Minh Châu
Tại sao có người sinh ra sung sướng, có người khổ?
Chúng sinh là chủ của nghiệp mình, thừa hưởng nghiệp, sinh ra từ nghiệp, có nghiệp là bà con, nương tựa nơi nghiệp. Chính nghiệp phân chia người hơn người kém.
Do vậy, này Ānanda, hãy tự mình là ngọn đèn cho chính mình, hãy tự mình nương tựa chính mình, chớ nương tựa một gì khác. Dùng Chánh pháp làm ngọn đèn, dùng Chánh pháp làm chỗ nương tựa, chớ nương tựa một điều gì khác.
— Tương Ưng Bộ 47.13 — Cunda · bản dịch HT Thích Minh Châu
Mất chỗ dựa, thấy chơi vơi không biết bám vào đâu.
Hãy tự mình là ngọn đèn cho chính mình, tự mình nương tựa chính mình, không nương tựa gì khác; lấy Pháp làm ngọn đèn, lấy Pháp làm chỗ nương tựa.
Này các Tỷ-kheo, ngày trai giới thành tựu tám chi phần, được thực hành thời có được quả lớn, có lợi ích lớn, có rực rỡ lớn; có biến mãn lớn.
— Tăng Chi Bộ 8.41 — Các Trai Giới · bản dịch HT Thích Minh Châu
Ngày rằm, mùng một muốn làm gì đó cho tâm thanh tịnh.
Một ngày giữ tám giới (bát quan trai) trọn vẹn đem lại quả lớn, lợi ích lớn.
Cho đến trọn đời, các vị A-la-hán đoạn tận sát sanh, từ bỏ sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, biết tàm quý, có lòng từ, sống thương xót đến hạnh phúc tất cả chúng sanh và loài hữu tình. … Hôm nay, đêm này và ngày nay, ta cũng đoạn tận sát sanh…
— Tăng Chi Bộ 8.41 — Các Trai Giới · bản dịch HT Thích Minh Châu
Muốn ăn chay ngày rằm mà không biết ý nghĩa sâu.
Người giữ ngày trai giới nghĩ: suốt đời, các bậc A-la-hán không sát sinh, bỏ dao gậy, biết hổ thẹn, có lòng từ, thương xót mọi loài. Hôm nay, một đêm một ngày này, mình cũng làm như vậy.
Mọi người sợ hình phạt, Mọi người thương sống còn; Lấy mình làm ví dụ, Không giết, không bảo giết.
— Kinh Pháp Cú, kệ 130 — Phẩm Đao trượng · bản dịch HT Thích Minh Châu
Ăn chay mùng một, ngày rằm có ý nghĩa gì?
Ai cũng sợ gậy gộc, ai cũng quý mạng sống. Lấy mình làm ví dụ, đừng giết, đừng bảo người khác giết.
Không làm mọi điều ác. Thành tựu các hạnh lành, Tâm ý giữ trong sạch, Chính lời chư Phật dạy.
— Kinh Pháp Cú, kệ 183 — Phẩm Phật-đà · bản dịch HT Thích Minh Châu
Đi chùa ngày rằm, về nhà không biết giữ điều gì.
Cốt lõi của đạo Phật gói trong ba câu: không làm mọi điều ác, làm các việc lành, giữ tâm ý trong sạch.
Hãy gấp làm điều lành, Ngăn tâm làm điều ác. Ai chậm làm việc lành, Ý ưa thích việc ác.
— Kinh Pháp Cú, kệ 116 — Phẩm Ác · bản dịch HT Thích Minh Châu
Định làm việc tốt mà cứ để mai.
Hãy vội làm điều lành, ngăn tâm làm điều ác. Ai chậm làm việc lành, tâm sẽ ưa thích điều ác.
Pháp thí, thắng mọi thí! Pháp vị, thắng mọi vị! Pháp hỷ, thắng mọi hỷ! Ái diệt, thắng mọi khổ!
— Kinh Pháp Cú, kệ 354 — Phẩm Tham ái · bản dịch HT Thích Minh Châu
Muốn tặng người thân điều gì quý nhất.
Cho pháp hơn mọi thứ cho; vị pháp hơn mọi vị; niềm vui pháp hơn mọi niềm vui; dứt ái thì thắng mọi khổ.
Vui thay, hiếu kính mẹ, Vui thay, hiếu kính cha, Vui thay, kính Sa-môn, Vui thay, kính Hiền Thánh.
— Kinh Pháp Cú, kệ 332 — Phẩm Voi · bản dịch HT Thích Minh Châu
Mùa Vu Lan, nhớ cha mẹ mà chưa biết làm gì.
Hiếu kính mẹ là an vui ở đời, hiếu kính cha là an vui, kính bậc tu hành là an vui, kính bậc thánh là an vui.
Nhưng này các Tỷ-kheo, ai đối với cha mẹ không có lòng tin, khuyến khích, hướng dẫn an trú các vị ấy vào lòng tin … đối với mẹ cha theo ác trí tuệ, khuyến khích, hướng dẫn, an trú các vị ấy vào trí tuệ. Cho đến như vậy, này các Tỷ-kheo, là làm đủ và trả ơn đủ mẹ và cha.
— Tăng Chi Bộ 2.33 (chương Hai Pháp) · bản dịch HT Thích Minh Châu
Mùa Vu Lan, muốn báo hiếu mà không chỉ bằng quà.
Cõng cha mẹ trăm năm vẫn chưa trả đủ ơn. Nhưng ai giúp cha mẹ có niềm tin vào điều thiện, sống có đạo đức, rộng lòng cho đi và có trí tuệ, người ấy mới là trả ơn đủ, trả ơn hơn cả đủ.
Thư viện luôn miễn phí. Bộ sổ giúp bạn giữ nhịp: mỗi ngày một lời Phật, một việc nhỏ làm ngay và vài dòng tự viết.
Lời kinh trích từ SuttaCentral (suttacentral.net), bản dịch HT Thích Minh Châu. Phần “Khi nào nên đọc” và “Ý chính” do ban biên soạn viết bằng lời đời thường, có AI hỗ trợ trình bày, đã đối chiếu với nguồn. Cập nhật 05/10/2026.